KİŞİLİK ÜZERİNE

Merhabalar arkadaşlar,

Bugün, araştırmasını yaptığım kişilik konusunu ve bir çeşit bozukluk olarak kabul edilen paranoid kişilik bozukluğunu sizlere anlatacağım.

Tarih boyunca insanın kendisi her zaman araştırılası bir konu olmuştur. Biyoloji, antropoloji, kimya vb. her alanda insan araştırılmış ve tabii ki de psikoloji biliminde de araştırılmıştır. Gelin şimdi kişiliği tanımlayalım.

KİŞİLİK: Yetenek ve özellikleriyle toplumsal yaşamda etkili olan insanı, kendine özgü ve benzersiz bir varlık olarak dile getiren kavram. Psikolojide ağırlıklı bir yer taşır ve değişik anlayışlara göre farklı biçimlerde tanımlanır. Kişilik için kabul gören genel geçer bir tanım yoktur. En genel anlatımla kişilik, bilinçli bir insanın kendini benzersiz bir özne olarak kavrama işlevini dile getirir. Ayrıca kişilik, psikolojinin bir alt alanıdır.

Psikoloji biliminin incelediği başlıca konulardan biri olan kişilik psikolojisi, insanları birbirinden ayıran bireyselliği -bir başka deyişle benzersiz yönleri- ve de ortak özellikleri betimleyen ve bunu yaparken bireyi örgün bir bütün olarak ele alan yegâne alandır. Her bireyde kendine has olan duyuş, düşünüş ve davranış biçimleriyle ilgilenir (Cüceloğlu, 2006).

Kişiliğin Oluşumu

  1. a) doğum öncesi, doğum sonrası ve çocukluk çağındaki fiziksel ve ruhsal koşullar
  2. b) olgunlaşma, öğrenme ve toplumsallaşma etkenleriyle biçimlenir.

KİŞİLİK PSİKOLOJİSİNİN DOĞUŞUNA YÖNELİK ÜÇ YAKLAŞIM

  • 1920’li yıllarda Floyd ve Gordon Allport kardeşlerin işi, kişilik ve sosyal branşlarını birbirine bağlamaktır (Gürel, 2011).
  • 1920-1930 yıllarını içeren süreçte sosyal psikolojinin alt konusu olarak kişiliği analiz eden F. Allport ve onunla birlikte psikanalistler ile başka sosyal psikologların kişilik psikolojisinin ortaya çıkışında daha büyük bir etkiye sahip olduğudur (Gürel, 2011).
  • Psikoloji ayrı bir bilimsel alan olmadan evvel sosyal psikologlar kişilik alanını sosyolojik anlamda genişletmiştir. (akt; Gürel, 2011).

Psikolojinin birbiriyle ilişkili bu iki alanı arasındaki farktan özetle bahsetmek gerekirse, kişilik psikolojisi insanların kendilerine özgü duygu-durum biçimleriyle ilgilenirken; sosyal psikoloji bu insanların birbirleriyle kurdukları etkileşimi inceler (Cüceloğlu, 2006).

 

ÖNEMLİ BLİGİLER

  • Kişilik psikolojisinin ayrı bir alan olarak ortaya çıkışında önem taşıyan şahsiyetlerinden biri olan Gordon Allport, Harvard Üniversitesi’nde çalıştığı dönem, kişilik konusu üzerine ilk kez ders veren kişi olmuştur. Allport ayrıca, Amerikan kişilik psikolojisi alanında da büyük etki yaratmış olup, bu alanın babası olarak anılmaktadır (akt; Gürel, 2011).
  • ‘Kişilik’ kelimesinin farklı dillerdeki kökeni ve anlamı üzerine araştırmalar yapan Allport, 50 kadar tanım inceledikten sonra Latince kökenli ‘persona’ kelimesine ulaşmış ve kişilik konusunda bu tanımı başlangıç noktası kabul etmiştir. Allport, Roma Tiyatrosu’nda her oyuncunun yüzüne ‘persona’ adındaki maskeyi takarak oynadığını ve bu maskelerin oyuncuların şahsi özelliklerini temsil ettiğini öne sürmüştür (akt; Abdioğlu, Kılıç ve Çalış,2015).

Kişilik psikolojisi, bireylerin kendilerine özgü davranış, düşünce ve duygu biçimleriyle ilgilenir.

Psikolojide kişilik tipleri ve kişilik testleri, insanların ilgisini bilimin ilk ilerlediği zamanlardan beri çekmiş. Bilim adamları, insanları, kafa veya yüzlerinin şeklinden tutun da, duruş, konuşma ve yürüyüşünü göz önünde bulundurarak gruplandırmaya çalışmıştır.

1900’lerin başında Jung’un kişilik tiplerini bir araştırma konusu yapmasıyla birlikte, 1900’lerin ortalarına doğru kişilik tiplerine olan ilgi arttı. Batı dünyasının bugünkü kişilik anlayışını en çok şekillendiren psikolog arştırmacılardan biri Berlin doğumlu Hans Jürgen Eysenck’tir. Eysenck, kişiliği 3 ana boyutta inceledi: extroversion (dışa dönüklük), neuroticism (nevrotiklik) ve psychotism (psikotiklik). Onun bu 3 anadalını alıp geliştiren ve bugün “Big Five Personality Traits” (Kişilik Tiplerinde Büyük Beşli) teorisini geliştiren öğrencisi ise  Jefferey Alan Gray oldu.

PARANOİD KİŞİLİK BOZUKLUĞU

Paranoid kişilik bozukluğu olan kişiler genellikle güvensizlik ve şüphecilik ile karakterizedir. Paranoid kişilik bozukluğu olan bir kişi neredeyse her zaman diğer insanların şüpheli ve kötü niyetli olduğuna inanır. Paranoid bozukluğu olan bireyler diğer insanların hiçbir kanıtı olmasa da zarar vereceği beklentisi içerisindedir. Sürekli endişelidirler. Paranoid kişiler ile yakın ilişkiler problemli olabilir.  Paranoid kişilik bozukluğu olan kişiler duygusuz ve soğuk görünebilirler. Ancak onlar düşmancı, inatçı ve alaycı ifadelere hakimdir. Paranoid kişilik bozukluğu olan kişiler başkalarına karşı güven eksikliği hissederler. Bir kişilik bozukluğu kişinin kültür, içsel deneyim ve davranış olarak kalıcı bir durumdur. Paranoya sosyal, iş veya diğer alanlarda önemli derecede sıkıntıya yol açabilir.

PARANOİD KİŞİLİK BOZUKLUĞUNUN ORTAYA ÇIKIŞ NEDENLERİ

Paranoid kişilik bozukluğu genç erişkinlik döneminde başlar ve değişik koşullar altında ortaya çıkar. Belirtileri yalnızlık, arkadaş edinememek, aşırı hassas olmak, tuhaf düşünceler ve fanteziler olarak görülür. Çocukluk dönemine ilişkin aile sorunları saptanabilir. Çocuklukta sömürüye uğramış öyküsü alınabilir. Ailenin mantık dışı ve aşırı baskıcı, ezici nitelikteki öfkesinden etkilenen çocuğun bu duygularla özdeşleşip, sonrasında bu saldırgan dürtülerin farkındalığından kaçınmak için bu dürtülerin kendinde değil, karşısındakilerde olup, kendine yöneldiği seklinde bir yansıtma mekanizması ile gerçekleştiği düşünülmektedir. Ayrıca bu kişilerin yetersiz, aşağılanmış ve kendilerine yardım edilemez hissettikleri, bu duyguların etkisini hissetmemek için çevreyi suçladıkları düşünülmektedir.

KAYNAKÇA

  1. ^Ozer, D. J., Benet-Martinez, V. (2006). “Personality and the prediction of consequential outcomes”. Annu Rev Psychol. 57: 401–21. DOI:1146/annurev.psych.57.102904.190127PMID 16318601.
  2. ^a b Doğan Cüceloğlu (1991), İnsan ve Davranışı, “Psikolojinin Alanları”, Remzi Kitabevi, ISBN 978-975-14-0250-9.
  3. Gençtan, E (2003) Psikodinamik Psikiyatri ve Normaldışı Davranışlar, Metis Yayınları: İstanbul

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Araç çubuğuna atla